แมงสี่หูห้าตา

สัตว์ในตำนานเล่าขาน
เปลี่ยนจากถ่านไฟ กลายเป็นทองคำ

ภาพที่มา: https://th.wikipedia.org/wiki/แมงสี่หูห้าตา

แมงสี่หูห้าตา สัตว์ที่มีลักษณะคล้ายกับหมี มี 4 ใบหู 5 ดวงตา ตัวสีน้ำตาลเข้มมีขน มีหาง ลักษณะพิเศษคือ กินถ่านเผาไฟเป็นอาหาร และถ่ายออกมาเป็นทองคำ เชื่อกันว่า อาศัยอยู่ในถ้ำ บริเวณวัดพระธาตุวัดดอยเขาควายแก้ว อ.เมือง จ.เชียงราย

สัตว์ตำนานตนนี้ มาจากเรื่องราวที่เป็นเรื่องเล่าต่อ ๆ กันมา (มุขปาฐะ) และถูกจารึกไว้เป็นวรรณกรรมในคัมภีร์ใบลานล้านนา ที่ได้สอดแทรกคติธรรม รวมถึงการใส่ความสนุกสนานลงในเรื่องราว ในด้านพุทธคติ ได้เปรียบเปรย ถึง 4 หู คือหลักพรหมวิหารสี่ 5 ตา คือการรักษาศีลห้า

Previous
Next

ณ เมืองแห่งหนึ่ง นามว่า “พันธุมติ” มีกษัตริย์ปกครองเมืองนามว่า “ท้าวพันธุมติ” มีมเหสี 7 พระองค์ ทิศเหนือของเมืองนี้มี มีชายผู้กำพร้าทั้งบิดามารดา นามว่า “อ้ายทุกคตะ” ในวัย 16 ปี มีอาชีพรับจ้างเลี้ยงควายและหาฟืน ได้ทำตามคำสั่งเสียของบิดาก่อนสิ้นลม โดยการสร้างกับดักสัตว์ไว้ บริเวณปากถ้ำบนภูเขาแห่งหนึ่งในเขตเมืองพันธุมติ รุ่งเช้า อ้ายทุกคตะได้พบว่ามีสัตว์ใหญ่ติดกับดักนั้น สัตว์นั้นรูปร่างคล้ายหมีมีหูสี่หู มีห้าตา และมีความเชื่อว่าเป็นบิดาผู้ล่วงลับกลับชาติมาเกิด จึงผูกเถาวัลย์แล้วนำกลับมาเลี้ยงที่บ้าน ให้อาหารใด ก็ไม่ยอมกินเอาแต่นอนหลับ จึงไม่สนใจมากนัก ครั้งถึงฤดูหนาว ได้จุดฟืนก่อกองไฟ ถ่านได้กระเด็นออกไปหาแมงสี่หูห้าตา พบว่ามันกินถ่านไฟด้วยความหิวกระหาย วันต่อมาพบว่าสัตว์ตัวนี้กินถ่านไฟแล้วถ่ายออกเป็นทองคำ อ้ายทุกคตะจึงนำทองที่ได้ไปฝังดินไว้จนเต็มไร่

ในคุ้มวังท้าวพันธุมติมีราชธิดาองค์หนึ่ง มีสิริโฉมงดงาม จึงมีหลาย ๆ เมืองต้องการให้ราชธิดาไปเป็นมเหสี ท้าวพันธุมติจึงออกอุบายให้ว่า กษัตริย์หัวเมืองใดสามารถ สร้างรางน้ำทองคำจากเมืองของตนมาจนถึงวังได้ จะยกราชธิดาให้ แต่ก็ไม่มีเมืองได้สร้างรางน้ำทองคำได้ จนถึงอ้ายทุกคตะได้ทราบข่าวจึงให้ลุงไปแจ้งแก่พระราชธิดา ว่าสามารถสร้างรางน้ำทองคำได้ และได้จ้างชาวจีนฮ่อ กลุ่มหนึ่งทำรางน้ำ ซึ่งเป็นที่อัศจรรย์แก่สายตาท้าวพันธุมติราช จึงได้ถามว่าเป็นของใคร และก็ได้ให้ อ้ายทุกคตะยกเป็นราชบุตรเขยตามสัญญา เมื่อได้อภิเษกกันแล้วถึงไต่ถามว่าเอาทองคำมาจากไหน จึงได้บอกว่าได้มาจากแมงสี่หูห้าตา และขอให้นำมาให้ประชาชนดู แต่ด้วยความกลัว จึงวิ่งหนีกลับเข้าไปในถ้ำ แต่ท้าวพันธุมติได้วิ่งตามเข้าไป และหาทางออกไม่ได้เนื่องจากมีดินถล่มลงมา มีเพียงรูเล็ก ๆ แล้วขอให้มเหสีทั้งเจ็ด เปิดผ้าถุงให้ดูเป็นครั้งสุดท้ายก่อนตาย ทั้งลำดับที่ หนึ่งถึงหก ไม่มีใครกล้าเปิดจน มเหสีองค์ที่เจ็ด รู้สึกเห็นใจจึงยอมเปิดให้ดู ทันใดนั้นถ้ำอดหัวเราะไม่ได้ก็ระเบิดหัวเราะออกมาปากถ้ำจึงเปิด เมื่อได้โอกาส ท้าวพันธุมติจึงรีบหนีออกมาได้ และแต่งตั้งบุตรเขยขึ้นครองราชย์แทน โดย เรื่องเล่าแบบชาวบ้านได้เปรียบเปรยกันว่า เรื่องราวที่มเหสีองค์เล็กเปิดผ้าถุงให้ท้าวพันธุมติดูเป็นเหตุให้สามีทั้งหลายรักเมียน้อยมากกว่าเมียหลวง

ภาพที่มา: เจียงฮายเกมส์ https://www.facebook.com/chiangraigames46/

ปัจจุบัน “แมงสี่หูห้าตา” ได้เป็นตัวแทนของความเป็นเชียงราย โดยได้เป็นมาสคอตในงานกีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 46 ปี พ.ศ. 2561 ชื่อว่า “เชียงรายเกมส์” และให้พื้นที่ศิลปินหลากหลาย ออกแบบรูปลักษณ์ งานออกแบบ งานปั้น และสื่อต่าง ๆ โดยใช้คติเรื่องเล่าของแมงสี่หูห้าตา โดยใช้แทนชื่อว่า “น้องคำสุข”

ที่มา: ตำนานแมงสี่หูห้าตา https://www.chiangmainews.co.th/page/archives/758996/